17 Agustos 1999 sabahi, saat 8.30'da, ITÜ Rektörlügünde konuyla ilgili ögretim üyelerinin katildigi bir toplanti yapilmistir. Bu toplantida depreme neden olan faylanma ve yerdegistirmenin belirlenmesi, Istanbul ilçeleriyle Izmit ve Adapazari'ndaki yapisal hasarin dagilimi, boyutlari ve sebepleri, yapisal hasarin meydana geldigi alanlardaki zemin ve yeralti suyu kosullariyla ilgili olarak tespitler ve aletsel ölçmeler yapilmasina, veri toplanmasina ve konuyla ilgili kamu yöneticilerine destek verilmesine karar verilmistir. Bu baglamda, 17~20/8/1999 günlerinde ITÜ ögretim üyeleri depremden etkilenen bölgelerde incelemeler yapmislardir. Bu incelemelerde fay hatti boyunca meydana gelen yeni kiriklarla ilgili olarak yerden ve havadan gözlemler yapilmis, belediye baskanlari ve belediyelerin teknik elemanlariyla görüsülmüs, toptan göçen veya az-orta hasarli binalardaki hasarlarin sebepleri belirlenmis, beton numuneleri alinmistir. Ayrica Petkim, Igsas, Tüpras ve Sümerbank'in basvurulari üzerine bu kuruluslara ait tesislerde deprem sonrasi tespitler yapilmistir. 17 Agustos depremiyle ilgili olarak Üniversitemiz uzmanlarinin yaptiklari tespitler, degerlendirmeler ile kisa ve uzun dönemde alinmasi gerekli önlemlere asagidaki paragraflarda yer verilmistir. 

• 17 AGUSTOS 1999 KOCAELI DEPREMININ ÖZELLIKLERI

Deprem 17.08.1999 de saat 3.02 de 40.70 kuzey enlemi ile 29.91 dogu boylaminin tarif ettigi bölgede, Izmit'in 11 km güney-dogusunda meydana gelmistir. Depremin büyüklügü çesitli kuruluslar tarafindan degisik degerlerde bildirilmis ise de, moment büyüklügü Mw = 7.4 ve yüzey dalgasi büyüklügü Ms = 7.8 degerleri civarinda degismektedir. Depremin odak derinliginin 10-15 km oldugu ve sag atimli 120 km civarinda bir fay hareketi ortaya çiktigi yapilan incelemelerle belirlenmistir. Ana deprem dalgasinin ardindan büyüklügü 4.0- 5.0 degerlerinde olan çok sayida artçi depremler meydana gelmistir.
Deprem merkez üssüne en yakin ivme kaydi, Izmit Metoroloji Istasyonu'ndan alinmistir. Buna göre, maksimum ivme kuzey-güney dogrultusunda 163 mG, dogu-bati dogrultusunda 220 mG ve düsey dogrultuda 123 mG dir. Görüldügü gibi, üç birlesende birbirleri ile kiyaslanabilir büyüklüktedir. Asagidaki Tablo da yurdumuzdaki son büyük dört depreme ait yaklasik büyüklükler verilmistir.
 
 

Yukaridaki Tablodan görüldügü gibi, Kocaeli depremi son yillarda
yurdumuzu etkileyen en yikici deprem olarak karsimiza çikmaktadir 
(Kandilli Rasathanesi kayitlari). 

• 17 AGUSTOS 1999 KOCAELI DEPREMININ YERBILIMLERI AÇISINDAN DEGERLENDIRILMESI

Arazide görülen yüzey kiriklari ve yüzey kirigi üzerinde gözlenen yaklasik 3 m lik sag-yanal yerdegistirme (üstteki resim) 
17 Agustos sabah saat 3.02 de meydana gelen deprem, karada Izmit körfezi ile Düzce güneybatisi arasinda yaklasik 120 km uzunlugunda bir yüzey kirigi meydana getirm is olup bu kirik üzerinde 4.2 m' ye varan sag-yanal yerdegistirmeler meydana gelmistir. Yapilan arazi gözlemlerine göre, faylanma genelde 4 segmentten olusmaktadir ve Izmit körfezi ile Akyazi arasinda kalan segmenti ana kirigi olusturmaktadir. Kirigin üzerinde yer alan TEM otoyolu en az üç yerde kirik tarafindan kesilerek yolun yer yer 200 m uzunlugundaki bölümünü deforme etmis olup üst geçitlerin yikilmasina veya kullanilamaz hale gelmesine sebep olmustur. Izmit - Arifiye tren yolu Arifiye batisinda ve özellikle Tepetarla köyü yakinlarinda 2.7 metreye varan sag-yanal ötelenmelerle deforme olmustur. Tren yolunun Arifiye batisindaki deformasyonda 1 m lik yükselmelerde gözlenmistir. Yüzey kirigi üzerinde yer alan siteler ve köylerde de yogun hasar ve yikim gözlenmistir. 

Bu deprem sirasinda bu kirigin yakininda yeralan ve özellikle suya doygun alüvyon zeminlerde basta Adapazari, Izmit, Gölcük, Yalova ve Akyazi olmak üzere bir çok yerlesim biriminde asiri yikimlara sebep olmustur. Faylanma disinda Adapazari içinde sokaklarda meydana gelen deformasyonlar ile Gölcük ve Sapanca gölü kiyilarinda meydana gelen göçmeler kuvvetli yer sarsintisi ile ilgili olup hasarlarin yogunlasmasina sebep olmustur. Istanbul'da Avcilar basta olmak üzere Bagcilar ve Sefaköy'de önemli hasarlar meydana gelmistir. Depremin hemen sonrasinda Harvard Sismoloji Laboratuvari ve US Geological Survey, depremin merkez üssünün yaklasik olarak Sapanca Gölü ve Izmit körfezi arasinda oldugu, mekanizmasinin yaklasik D-B yönünde sag-yanal dogrultu atimli bir mekanizmaya sahip oldugu ve derinliginin 10-15 km oldugun u uzak deprem istasyon verilerinde hesaplamislardir.  

Sekil 2. Kuzey Anadolu fayi üzerinde 1939-1967 deprem göçü (alt resim), bu depremler sirasinda meydana gelen yüzey yer degistirmeleri (orta resim), ve bu depremlerin mode llemesi sonucunda stresin (deprem riskinin arttigi alanalar (kirmizi), (üst resim). Üstteki resimde Izmit körfezinde artan stresin meydana gelen depremle ayni alandadir.

Bu deprem öncesinde Izmit körfezi ve çevresinde deprem potansiyelinin yüksek oldugu yalniz tarihsel deprem kayitlarina dayanilarak de gil, GPS ölçümleri sonuçlarinin degerlendirilmesi ile de farkli gruplarin yaptigi çalismalarda ileri sürülmüstür. Bu verilere göre bu alanda en son depremlerin 1719 ve 1754 yillarinda meydana geldigi ve buradaki hizlarin 10-15 mm/yil oldugu gözönüne alinirsa, bu faylar üzerinde bu deprem sirasinda meydana gelen yerdegistirmelerle çok uyumlu oldugu anlasilmaktadir. Bunun yanisira Kuzey Anadolu fayi üzerinde 1939 yilinda baslayan 6 büyük depremin batiya dogru göçü sonucunda Kuzey Anadolu Fay Zonunun toplam 900 km lik bir kismi kirilmis ve kiriklarda 7.5 m ye varan yerdegistirmeler gözlenmistir. Bu depremlerin yakin geçmiste modellenmesi Izmit körfezi çevresinde bu depremler sebebiyle stresin yükseldigini ortaya koymustur. 

Sekil 3. Son 10 yilda yapilan GPS ölçümlerine göre Marmara Denizi çevresinde hareket hizlari gösterilmektedir.

Sekil 4. Marmara Denizi çevresinde Kuzey Anadolu Fayina ait fay segmentleri ve bu segmentler üzerinde meydana gelen yikici depremler. Çizgili elipsler 18. ve 19. yüzyilda, kirmizi hatlar bu yüzyilda meydana gelen depremleri göstermektedir

17 Agustos 1999 Izmit depreminin büyüklügü hakkinda da farkli görüsler bulunmaktadir. Amerikan kaynaklari ilk verilerde depremi Ms=7.8 olarak vermisler, Kandilli Rasathanesi ise Ms=6.7 ve daha sonra 7.4 olarak degerlendirmistir. Arazide yapilan makro sismik ilk gözlemler degerlendirildiginde depremin Ms= 7.4 civarinda olmasi gerektigi düsünülmektedir. Bu degerin arazi çalismalari tamamlandiktan sonra 0.1 büyüyebilecegi düsünülmektedir. Ancak esas büyüklügün bütün verilerin detayli bir sekilde degerlendirilmesinden sonra elde edilecegi unutulmamalidir. 

Bu deprem sonrasinda fayin batiya uzantisi olan Karamürsel-Yalova segmenti ve Çinarcik çukurlugunda kirilmamis ise ki bu konuda çalismalar devam etmektedir, deprem riski eskiye nazaran yükselmis bulunmaktadir. Ancak bunun zamani hakkinda kesin bir sey söylemek bugün için bilimsel olarak mümkün degildir. Kesin olan Izmit körfezi ve Çinarcik çukurlugundaki segmentlerin üzerinde var olan deprem riskinin bu deprem sonrasinda daha da arttigidir. Aktivitenin önümüzdeki en fazla 30 yil içinde batiya, komsu segmentlere siçrayip benzer büyüklükte deprem meydana getirmesi mümkündür. Artçi depremler, Adapazari ile Çinarcik çukurlugu arasinda kalan koridor ve çevresinde yer almaktadir. Bu artçi ; depremlerin seyrek de olsa orta büyüklüklere (Ms=5-6) çikmasi yine beklenen aktivitelerdir. Bu artçi deprem aktivitesi de zaman içinde sönümlenerek en az 1 yil devam edebilir. 

Bütün bu bilgiler bir arada degerledirildiginde bu alanda ulusal ve uluslararasi arastirmalara hiz vermek, yapilari ve önemli tesisleri depreme dayanikli ; hale getirmek acil olarak yapilmasi gerekenlerdendir.